CachyOS po instalacji: pierwsze kroki, aktualizacje i konfiguracja

Właśnie zainstalowałeś CachyOS i widzisz pulpit KDE (albo inny, w zależności od edycji). System działa od razu, ale kilka rzeczy warto zrobić w pierwszych godzinach, żeby korzystało się z niego bezpiecznie i wygodnie. Ten poradnik prowadzi przez konfigurację, którą wykonuję na każdej nowej maszynie – od aktualizacji przez menedżer pakietów po tuning.

1. Aktualizacja systemu po instalacji

Między nagraniem ISO a Twoją instalacją minęło trochę czasu – pakiety na nośniku są starsze niż w repozytoriach. Pierwsza rzecz po instalacji to aktualizacja wszystkiego:

# Odśwież listę pakietów i zaktualizuj cały system
sudo pacman -Syu

# Alternatywnie z paru (domyślnym menedżerem CachyOS)
paru -Syu

CachyOS od wersji z 2024 roku domyślnie używa paru – nakładki na pacmana z obsługą AUR i lepszym wyświetlaniem różnic. Możesz używać obu: paru akceptuje wszystkie znane komendy pacmana (-S, -R, -Q), więc nie musisz uczyć się niczego nowego.

Ważna zasada bezpieczeństwa: zanim zaktualizujesz, zrób snapshot. Jeśli masz BTRFS z subvolume @, włącz snapper – opisuję to dokładnie w artykule o snapshotach BTRFS i rollbacku. Aktualizacja to moment, w którym snapshot potrafi uratować Ci cały wieczór.

2. Menedżer pakietów: pacman, paru i AUR

Podstawowe operacje, których będziesz używać codziennie:

# Szukanie pakietu
paru -Ss nazwa

# Instalacja z repozytoriów
sudo pacman -S nazwa-pakietu

# Instalacja z AUR (bez sudo — paru pyta o hasło sam)
paru -S pakiet-z-aur

# Aktualizacja wszystkich pakietów, w tym z AUR
paru -Syu

# Usunięcie pakietu wraz z zależnościami, których nikt nie używa
sudo pacman -Rns nazwa-pakietu

# Czyszczenie cache'u pobranych pakietów
sudo pacman -Sc

paru -Syu odświeża nie tylko oficjalne repo, ale też AUR – sprawdza, czy wersje pakietów ze źródeł się zmieniły i proponuje przebudowę. To duża wygoda, ale pamiętaj: pakiety z AUR to zaufanie do ich autorów. Instaluj popularne pakiety (sprawdzaj liczbę głosów i komentarze pod spodem) i unikaj podejrzanie świeżych forków.

Przydatny skrót: paru -Syu --skipreview pomija przeglądanie diffów przy aktualizacjach AUR – rób tak dopiero, gdy ufasz pakietom.

3. Hybrydowe repozytoria i optymalizacja pod Twój procesor

CachyOS ma własne repozytorium cachyos z pakietami skompilowanymi pod nowoczesne architektury. Domyślnie dostajesz wariant x86-64-v3 (procesory mniej więcej od 2015 roku), a najnowsze CPU wspierają x86-64-v4. Sprawdź, który masz:

# Czy Twój CPU wspiera instrukcje v4? Szukaj 'avx512' w lscpu
lscpu | grep -o 'avx512[a-z0-9]*' | sort -u

# Wsparcie v3 — szukaj 'avx2'
lscpu | grep -o 'avx2' | sort -u

Jeśli Twój procesor ma AVX-512, możesz włączyć wariant v4:

# Edytuj /etc/pacman.conf i odkomentuj/dodaj w sekcji [cachyos-v4]:
# [cachyos-v4]
# Include = /etc/pacman.d/cachyos-v4-mirrorlist

sudo pacman -Syu

Mieszanie v3 i v4 w jednym systemie jest możliwe (repo v4 zawiera tylko wybrane pakiety), ale dla początkujących zalecam zostawić v3 – różnica w odczuwalnej szybkości jest minimalna, a kompatybilność pewna.

4. Wymiana mirrorów i prędkość pobierania

CachyOS instaluje się z listą mirrorów na cały świat. Po pierwszym uruchomieniu warto zostawić tylko szybkie, bliskie Tobie:

# Automatyczna selekcja mirrorów pod względem prędkości
sudo cachyos-rate-mirrors

# Sprawdź efekt — lista aktywnych mirrorów
cat /etc/pacman.d/cachyos-mirrorlist | head -20

cachyos-rate-mirrors testuje każdy mirror, mierzy czas i zapisuje najszybsze na górze listy. Przy wolniejszym łączu zobaczysz różnicę od razu – instalacje zamiast minut zajmą sekundy.

5. Sterowniki GPU

W zależności od Twojej karty graficznej:

# NVIDIA — CachyOS instaluje nvidia-dkms automatycznie przy wyborze podczas instalacji.
# Sprawdź, czy moduł kernela pasuje do zainstalowanego jądra:
mhwd-kernel -li
sudo pacman -S --needed nvidia-dkms

# AMD / Intel — sterowniki są w jądrze, nic nie instalujesz.
# Dla kart AMD warto dodać parametr kernela 'amdgpu.si_support=1' tylko dla starych GCN.

Po zmianie sterownika NVIDII zrestartuj system i sprawdź nvidia-smi. Jeśli coś nie gra, wróć do snapshota sprzed instalacji – po to go robiliśmy.

6. Tuning procesora i dysku (opcjonalnie, ale warto)

CachyOS domyślnie używa jądra BORE z schedulerem sched-ext – odczucia “szybkości” systemu nie trzeba poprawiać. Ale kilka rzeczy ma sens:

# Sprawdź aktualny governor procesora
cat /sys/devices/system/cpu/cpu0/cpufreq/scaling_governor

# Ustaw governor na 'performance' dla desktopu (mniejsze opóźnienia, wyższy pobór)
sudo cpupower frequency-set -g performance

# Weryfikacja kompresji BTRFS — CachyOS montuje z zstd
findmnt -no OPTIONS / | tr ',' '\n' | grep -E 'compress|noatime'

Zamiast performance na laptopie zostaw schedutil albo powersave – system i tak podniesie taktowanie, gdy będzie potrzebne. Na desktopie stacjonarnym performance eliminuje mikropodskoki w grach i aplikacjach interaktywnych.

Dla BTRFS upewnij się, że masz włączone komendy sudo snapper create-config / (jeśli nie zrobił tego instalator) – to Twój parasol bezpieczeństwa przed każdą eksperymentem.

7. Co dalej?

CachyOS to system, który ma działać od razu. Po tych krokach masz: aktualny system, szybkie mirrory, właściwe sterowniki i bezpieczeństwo w postaci snapshotów. Kolejne kroki zależą od Ciebie – zainstaluj narzędzia, którymi pracujesz (paru -S docker neovim git), skonfiguruj środowisko i ciesz się systemem, który nie wymaga ciągłego majsterkowania.

Jeśli planujesz postawić na CachyOS serwer domowy lub NAS, przeczytaj o wyborze dystrybucji i usługach dla serwera domowego – tam opisuję konfigurację, którą sam używam na co dzień.